KİT Nedir? Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir?

KİT Nedir? Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir? Açılımı Kamu İktisadi Teşebbüsleri olan KİT bünyesinde bulunan kurumlar nelerdir? Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özellikleri Nelerdir? detaylar yazımızda…

KİT Nedir? Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir?

Açılımı Kamu İktisadi Teşebbüsleri olan KİT’ler sıklıkla duyduğumuz fakat tam olarak hangi kurumların KİT kapsamında olduğu bilinmeyen bir durumdur. Bu konuda gelen sık soruların üzerine KİT Nedir? Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir? Açılımı Kamu İktisadi Teşebbüsleri olan KİT bünyesinde bulunan kurumlar nelerdir? sorularını cevaplıyoruz.

KİT Nedir? Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir?

KİT nedir? Sorusunu şöyle cevaplayalım. KİT’ler yani Kamu İktisadi Teşebbüsleri kapsamında olan kurum, kuruluş ve şirketlerin sermayesinin tamamının devlete ait olmasıdır. Bu kuruluşlar iktisadi olarak ticari esaslara uygun şekilde etkinliklerini yürütürler. Kamu İktisadi Teşebbüsleri 18 Haziran 1984 yılında 233 sayılı KHK’nın 2. mad. 1. bendine göre ikiye ayrılmıştır;

İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları

Kamu İktisadi Kuruluşlarının sermayesinin hepsi devlete aittir. Kamu İktisadi Kuruluşları temel hizmet ve mal üretip pazarlama faaliyeti yapar. Başka ülkelerde başka isimler altında anılırlar. Örneğin Fransa’da ise Kamu Girişimleri olarak geçer. İngiltere’de ise adı Millileştirilmiş Endüstri ve Kamu Şirketleri olarak geçer.

Ülkemizde Bulunan Kamu İktisadi Teşebbüsleri Nelerdir?

Devletin elinde kalan Kamu İktisadi Teşebbüsleri sayısı gün geçtikçe azalmıştır fakat her şeye rağmen yaptığı faaliyetler ile Kamu İktisadi Teşebbüsleri önemini korumaktadır. Ülkemizde yer alan KİT kuruluşları şu şekildedir;

Kamu İktisadi Teşebbüsleri

Elektik Üretim A.Ş ( EÜAŞ )

Toprak Mahsulleri Ofisi ( TMO )

Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü

Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ( DHMİ )

Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü ( DMO )

Türkiye Petrolleri A.O ( TPAO )

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları İşletmesi Genel Müdürlüğü

Türkiye Taş Kömürü Kurumu

Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu

Türkiye Elektik İletim A.Ş

Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü

Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü

Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş

Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü

Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü

Makine ve Kimya endüstrisi Kurumu

Bağlı Ortaklıklar

TCDD Taşımacılık A.Ş

Türkiye Vagon Sanayii A.Ş

Kemerköy Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş

Soma Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş

Yeniköy Yatağan Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş

Türkiye Demir Yolu Makinaları Sanayii A.Ş

Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş

Kuruluşlar

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş

Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş

Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş

Sümer Holding A.Ş

Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş

Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş

Diğer Kamu İşletmeleri

Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü

Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş

Milli Piyango İdaresi genel Müdürlüğü

Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu

TÜRKSAT Uydu haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş

Kamu Bankaları

Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş

Türkiye Halk Bankası A.Ş

Türkiye Vakıflar Bankası A.Ş

Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş

Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş

KİT ( Kamu İktisadi Teşebbüsleri ) Hangi Amaçla Kurulur?

Devletler elde ettikleri ekonomik ve siyasi güçlerini korumak isterler. Devletlerin elde ettikleri ekonomik ve siyasi güçlerini korumak istemeleri sebebi ile Kamu İktisadi Teşebbüsleri kurulur. Kamu İktisadi Teşebbüsleri çok büyük organizasyon gerektirir. Aynı zamanda büyük de yatırım gerektiren Kamu İktisadi Teşebbüsleri ( KİT ) kuruluşlarının özel teşebbüs ile kurulup işlevini devam ettirebilmesi çok mümkün değildir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri kuruluşlarında kamu faydasına çalışması önceliktir. Ticari kaygılar ne kadar olsa da kamu yararı daha önemlidir. KİT kuruluşları ekonomik denge ve ekonomik kalkınmanın sağlanmasında siyasi ve sosyal bir faktör olarak faaliyetlerini devam ettirirler.

KİT’lerin ( Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ) Özellikleri Nelerdir?

Kamu İktisadi Teşebbüsleri tüzel kişiliğe sahiptir.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Cumhurbaşkanı tarafından kurulur.

Yeni bir teşebbüs kurulacağı zaman ve mevcut durumda olan bir müessese ya da bağlı olan ortaklığın bir teşebbüs haline getirilmesi durumunda ekonomik gereksinimler gözetilir.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Kanun Hükmünde Kararname ( 295 sayılı ) ile gizli tutulan konular dışında özel hukuk hükümlerine bağlıdır.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri organları genel müdürlük ve yönetim kuruludur.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Sayıştay denetimine, Genel Muhasebe Kanununa ve Devlet İhale Kanunu hükümlerine bağlı değildir.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri sermayelerine göre sorumludurlar. Bu sermayeler ilgili bakanlığın isteği üzerine Koordinasyon Kurulu tarafından tespit edilir.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin sorumlu ve yetkili yürütme organı Genel Müdürlüktür.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin en yüksek seviyede sorumlu ve yürütme karar organı Yönetim Kuruludur.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Genel müdür Yönetim Kurulunun başkanı konumundadır.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Yönetim Kurulu 1 başkan ( Genel Müdür ) ve 5 üyeden oluşmaktadır.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Yönetim Kurulu Üye görev süresi 3 senedir. Üyelerden görev süresi dolanlar tekrardan atanma haklarına sahiptirler. Üyeler atandıkları şekle göre görevden alınabilmektedirler.

Kamu İktisadi Teşebbüslerine ait yıllık ya da uzun vadeli finansman ve genel yatırım programlarının oluşturulmasında, teşebbüslerim yatırım kapasitesi ve finansman olanakları göz önünde tutulmaktadır. Teşebbüslere ait finansman programları ve uzun vadeli yatırım, ilgili bakanlık incelemesinden geçtiği takdirde Hazine ve Maliye Bakanlığına yollanır. Teşebbüsün Finansman programı ve yıllık genel yatırım Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanır. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlandıktan sonra finansman programı ve yıllık genel yatırım, takvim yılı başı itibari ile en az 75 gün önce Cumhurbaşkanlığı tarafından karara bağlanır.

Bağlı ortaklıklar, müessese ve teşebbüs, işletmelerde hizmet ve mal fiyatlarını tespit etmekte serbestlerdir. Cumhurbaşkanı, bağlı ortaklıklar, müessese ve teşebbüslerin faaliyet alanları ile alakalı olarak görevlendirme yapabilir ya da hizmet ve mal fiyatlarının tespitini yapabilir.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Tarihçesi

Kamu İktisadi Teşebbüsleri yani KİT’lerin dünyada ilk kurulmaya başlaması 1929 yılındaki ekonomik kriz sonrasıdır. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ( KİT ) faaliyetleri dünyada ilk önce İtalya, sonrasında ise İspanya ve İngiltere ülkelerinde başlamıştır. Bunun çok daha öncesinde Osmanlı Devletinde Mithat paşa zamanında önce Memleket Sandıkları sonra ise Ziraat Bankası ismini alan kuruluş ilk KİT örneklerinden biridir. Ziraat Bankası kuruluşunun kurulma amacı tarım sektöründeki kredi ihtiyacını karşılamaktır.

Cumhuriyet kurulduktan sonra ilk zamanlarda kişisel girişimsel desteklenmiş fakat 1929 ekonomik kriz olunca liberal yani serbest politikalardan vazgeçilip devletçi bir ekonomik yapıya geçiş yapılmıştır. İlk 5 yıllık ekonomik planda devletçi ve milli ekonomik anlayış benimsenmiştir. Çoğu iktisadi kuruluşlar devlet bütçesi ile ve devlet eliyle kurulmaya başlanmıştır. Bir çok alanda Kamu İktisadi Teşebbüsleri yani KİT’e dönüşüm başlamıştır. Günümüze kadar bir çok Kamu İktisadi Teşebbüsleri yani KİT kurulmuştur. Bunlara örnek verecek olursak Et ve Balık Kurumu, PTT, TCDD, TPAO, TMO bunlardan bazılarını oluşturmaktadır. Dünyada liberal sistem artışa geçince KİT sayısında da bariz azalışlar başlamıştır. 1994 yılı Özelleştirme İdaresi kurulunca Kamu İktisadi Teşebbüslerinin özel sektöre satışının önü açıldı. Bu sebeplerle eskisine göre ülkemizde Kamu İktisadi Teşebbüsleri sayısının azaldığını görmekteyiz.

Güncelleme Tarihi: 06 Ocak 2021, 21:53

Mehmet

Ekonomi hukuk, 34 yaşında, araştırmacı.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER