Nasıl Akademisyen Olunur? Akademisyen Olma Şartları Nelerdir?

Nasıl akademisyen olunur? Kimler akademisyen olabilir? Kimler akademisyen olabilir? Akademisyen olma şartları nelerdir?

Nasıl Akademisyen Olunur? Akademisyen Olma Şartları Nelerdir?

Nasıl Akademisyen Olunur?

Akademisyen olmak pek çok üniversite öğrencisinin kendileri için koydukları hedeflerden biridir. Peki, nasıl akademisyen olunur? Akademisyen olmak uzun zaman ve emek gerektiren bir süreçtir. Üniversitenin öğrencilik yıllarında başlayan akademisyen olma yolu, hayat boyu öğrenme, araştırma, merak etme, sorgulama, yeniliklere açık olma ve sahip olunan bilgilerin ikinci kişilere anlatabilme vb. Gibi meziyetler gerektirmektedir.

Akademisyen olmak isteyen bireylerin bazı şartları yerine getirmesi gerekmektedir. Öncelikle lisans eğitimine başlanmalı ve lisans eğitimi tamamlanmalıdır. Ardından yüksek lisans (master) eğitimi tamamlanmalı ve doktora eğitiminin de tamamlanması ile öğretim üyesi olarak göreve başlanabilir. Öğretim üyesi olmak için doktora eğitiminin başarı ile tamamlanması gerekmektedir. Kendisini, özellikle görev yapmak istediği alana yönelik olarak geliştirmeli ve bilgi birikimini zenginleştirmeli, alanında yayın yapan katkı sağlayan kişi olmalıdır.

Akademisyen Kimdir ve Akademisyen Ne Yapar?

Nasıl akademisyen olunur sorusundan önce akademisyenin kim olduğunun ve sorumluluklarının bilinmesi gerekmektedir. Akademisyen, üniversite, yüksek öğrenim kurumları vb. Gibi eğitim kurumlarında öğretim görevini yerine getiren, akademik araştırmalar yaparak literatüre katkı sağlayan, kitap, makale gibi kaynaklar ortaya koyan kişilerdir. Başarı ile lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimlerinin tamamlanması gerekmektedir.

Üniversitede görev yapan araştırma görevlileri, öğretim görevlileri, okutmanlar, öğretim planlamacıları, doçent, profesör, araştırma profesörleri, ordinaryüs profesörler farklı derece ve statüdeki akademisyenlerdir. Doçent ve profesörler öğretim görevlisi, araştırma görevlisi, okutman, öğretim görevlileri ise öğretim yardımcılarıdır.Türkiyede 2021 yılı itibariyle toplam 175.409 akdemisyen görev yapmaktadır.

Araştırma Görevlisi, Öğretim Görevlisi ile Öğretim Üyesi Arasındaki Farklar Nelerdir?

Üniversitenin akademik kadrosunda görev yapan araştırma görevlileri, öğretim görevlileri ve öğretim üyeleri farklı rollere sahiptirler. Nasıl akademisyen olunur? Sorusuna yönelik olarak akademide akademisyen olarak çalışmaya başlanabilecek ilk pozisyon araştırma görevliliğidir. Bir danışman eşliğinde öğretim üyesi olmak için kendini geliştiren kişidir. Ders verme yetkisi yoktur. Bir öğretim üyesinin asistanlığını yapar ve kendisini akademik anlamda geliştirir. Araştırma görevlisi kadrosuna başvuru yapabilmek için yüksek lisans eğitimine devam ediyor olmak ya da doktora eğitimine devam ediyor olmak şartı bulunmaktadır. Türkiye’de 2021 yılı itibariyle toplam 50.049 araştırma görevlisi ve 37.497 öğretim görevlisi mevcuttur.

Öğretim görevlisi, öğretim üyesi ile aynı şey değildir. Öğretim görevlileri üniversitelerde sadece ders vermekle yükümlüdür. Akademik kariyer yapma veya akademik kariyere devam ediyor olma zorunluluğu yoktur. Tercihe göre kendisini geliştirerek doktora eğitimini tamamladıktan sonra doçent olmayı hedefleyebilir.

Öğretim üyesi ise, üniversite doçent, yardımcı doçent gibi unvanlara sahip kişilerdir. Görev yaptığı üniversite ya da yüksek okullarda ders vermek, ders verdiği alanda öğrenci yetiştirmek, literatüre katkı sağlayacak akademik çalışmalar, hakemli dergiler için araştırma yapmak. Sempozyum, panel ve kongre gibi etkinliklere katılım sağlamak, konuşmacı olmak gibi sorumlulukları bulunmaktadır.

Akademisyen Olmak İçin İzlenecek Adımlar Nelerdir?

Anahatlarıyla akademisyen olmak için izlenmesi gereken sıralama bellidir. Her akademisyen kariyerinde bir an önce zirveye çıkmayı amaçlar ancak her akademisyen porfesör ve doçent olmak zorunda değildir.

  1. Lisans eğitimine başlamak ve iyi bir not ortalaması ile lisans eğitimini tamamlamak
  2. Yüksek Lisans eğitimine başvuru yapabilmek için ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) Sınavından gerekli olan puanı almak
  3. Yüksek Lisans eğitimine başvuru yapabilmek için YÖKDİL (Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı) veya YDS (Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı) sınavlarından birinden geçerli olan puanı almak
  4. Yüksek lisans eğitimi almak
  5. Yüksek lisans eğitimine devam ederken araştırma görevlisi olarak çalışılabilir.
  6. Doktora eğitimini almak
  7. Bilimsel makale, kongreler gibi akademik çalışmalar yapmak
  8. Doçent olmak
  9. Profesör olmak

Akademisyen Olma Şartları Nelerdir?

Nasıl akademisyen olunur sorusuna yönelik olarak akademisyenlik yolu üniversiteye adım atıldığında yani lisans eğitimi ile başlamaktadır. Yüksek lisans eğitimine başlamak için 4 yıllık üniversiteden mezun olunmalıdır. Transkript yani not kâğıdı ve AGNO (Ağırlıklı Genel Not Ortalaması) önemlidir. Üniversite not sistemi 4’lük not sistemi ve 100 ‘lük not sistemi olmak üzere iki farklı şekli bulunmaktadır. Tercih edilen not sistemi üniversitelere göre değişiklik göstermektedir. Not verme sistemi klasik ve çan eğrisi olarak iki farklı şekilde gerçekleşmektedir. Klasik not sisteminde puan aralıkları üniversiteden üniversiteye değişiklik gösterebilmektedir ve puan aralıklarının Harf Notu karşılığı bulunmaktadır.

İstanbul Üniversitesi lisans eğitimi harf notları listesi şu şekildedir: AA = 88 – 100 (4.00), BA = 80 – 87 (3.50), BB = 73 – 79 (3.00) , CB = 66 – 72 (2.50), CC = 60 – 65 (2.00) , DC = 55 – 59 (1.50) , DD = 50 – 54 (1.00) , FF = 0 – 49 (0.00) şeklindedir. DD ve DC koşullu olarak geçmedir ve bir sonraki sene koşullu geçilen dersler tekrar alınarak puan yükseltilebilir. FF başarısız kabul edilmektedir ve tekrar alınmak zorundadır. Çan eğrisi sisteminde sınıf ortalaması hesaplanarak ilgili dersin geçer notu belirlenir. Geçken için standart puanlar yoktur. Sınıf ortalama ve standart sapma önemlidir. Yarı yıl not ortalaması ANO (Ağırlıklı Not Ortalaması) dur. Her yarı yıl için ayrı Ağırlıklı not ortalaması hesaplanmaktadır. Ağırlıklı Genel Not Ortalaması (AGNO) bütün dönemlerin ortalamasıdır. Bir üst sınıfa geçip geçememe durumu AGNO ile belirlenmektedir. Mezuniyet derecesi – puanı da AGNO ile belirlenmektedir.

Yüksek lisans eğitimine başvurmak için not ortalamasının yüksek olması önemlidir. Tezli yüksek lisans ve tezsiz yüksek lisans olmak üzere iki çeşit yüksek lisans eğitim programı bulunmaktadır. Bazı yüksek lisans programlara başvuru yapabilmek için not ortalamasının en az 2 ,50 olması gerekmektedir. Ancak bir çok üniversite bu şartı aramamaktadır. Not ortalaması için gereken puan üniversiteden üniversiteye değişiklik gösterebilmektedir.

Yükse ALES Puanına Sahip Olmak

Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı – ALES puanı yüksek lisans başvurusu yapabilmek için gereklidir. Hem yüksek lisans hem de doktora programlarına başvuru yapabilmek için geçerli ve yeterli ALES puanının olması şarttır. ÖSYM (öğrenci seçme ve yerleştirme merkezi) tarafından düzenlenen sınav 50 sayısal ve 50 sözel sorudan oluşmaktadır. Sözel, sayısal ve eşit ağırlık olmak üzere 3 türde puan hesaplaması yapılmaktadır. Sayısal mantık ve sözel mantık soruları sınavda belirleyici soru türleridir. Türkçe sorularında dil bilgisi soruları bulunmamaktadır, paragraf bilgisi ve cümle bilgisi soruları sorulmaktadır. Matematik soruları ise temel matematik konularından gelmektedir. Yılda üç kez düzenlenen ALES sınavının geçerlilik süresi 5 yıldır. e-ALES, ÖSYM tarafından belirlenen sınav merkezlerinde elektronik ortamda düzenlen ALES türüdür. 150 dakika sınav süresi bulunmaktadır. Yüksek lisans ve doktora başvuruları için gerekli olan puan üniversiteden üniversiteye farklılık göstermektedir. ALES puanının yüksek olması avantaj sağlamaktadır.

YÖKDİL – YDS Puanına Sahip Olmak

Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı (YÖKDİL) yabancı dil bilgisinin ölçülmesine yönelik bir sınavdır. Önceleri Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ( YÖK ), Anadolu Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi iş birliği ile hazırlanan YÖKDİL  2019yılından bu yana ÖSYM tarafından hazırlanmaktadır. Fen Bilimleri, Sosyal Bilimler, Sağlık bilimleri alanlarında gerçekleştirilmektedir.  YÖKDİL puanının geçerlilik süresi 5 yıldır. Yılda 2 ya da 3 kez yapılmaktadır. 180 dakika sınav süresi bulunmaktadır. Çoktan seçmeli olarak gerçekleşen sınavda 80 soru bulunmaktadır. YÖKDİL puanı, YÖK tarafından yapılan alımlarda geçerlidir.

 Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS), YÖKDİL gibi yabancı dil bilgisini ölçmeye yönelik bir sınavdır. ÖSYM tarafından gerçekleştirilen YDS, YÖKDİL gibi yüksek lisans yapmak, doktora yapmak, araştırma görevlisi kadrosuna başvurmak isteyen kişilerin girmesi gereken dil yeterlilik sınavıdır. Yurt dışında geçerliliği bulunmamaktadır. 80 soru sorulmaktadır. 180 dakika sınav süresi bulunmaktadır. Sınav geçerlilik süresi 5 yıldır. Yılda 2 ya da 3 kez gerçekleşmektedir.  e-YDS' şeklinde elektronik ortamlardan da gerçekleştirilmektedir. YDS ‘de YÖKDİL’ de olduğu gibi alan ayrımı bulunmamaktadır. YÖKDİL ile benzer soru tipleri sorulmaktadır. 100 puan üzerinden değerlendirilen sınavda ALES' te olduğu gibi yanlış cevaplar doğru cevabı götürmemektedir.

Yüksek lisans ve doktora başvurusu yapabilmek için yeterli ve geçerli yabancı dil yeterlilik puanının olması şarttır. Gerekli puanlar üniversiteden üniversiteye değişmektedir. Dil puanının yüksek olması başvuru aşamasında adaya avantaj sağlamaktadır.

Yüksek Lisans Eğitimi Almak

Yüksek lisans diğer bir adıyla master nasıl akademisyen olunur noktasında akademisyen olmak için zorunlu olan aşamalardan biridir. Başvuru için transkript- AGNO, yeterli ve geçerli ALES puanı, yeterli ve geçerli yabancı Dil puanı, mülakatta ve yazılı sınavda başarılı olmak gerekmektedir. Farklı alanlarda yüksek lisans programlarına başvurulabilmektedir. Doktora ve akademisyenlik için kendi alanında yapılması gerekmektedir. 2 yıl süren yüksek lisans eğitimi bir ders yılı ve bir tez yılından oluşmaktadır. 1. sene 2 dönem alana ilişkin ders verilmekte, makale yazılmaktadır. 2. Sene ise danışman öğretim üyesi ile belirlenen konuda tez çalışması yapılmaktadır. Tez tamamlandıktan sonra tez savunmasının başarılı ile yapılaması ile yüksek lisans eğitimi tamamlanmaktadır.

Yüksek lisans eğitimi sürecinde kişinin ilgi duyduğu alanları belirlemesi, okumalar yapması, makaleler yazması vb. Gibi akademik gelişimini olumlu etkileyecek çalışmalar yapması önemlidir.  Yüksek lisans eğitimi tercihe göre ülke içinde ya da istenilirse de yurt dışında yapılabilmektedir. Tezli yüksek lisans eğitimi nasıl akademisyen olunur sorusuna yönelik atılan ilk adımdır. 4 yarı yıldan oluşan tezli yüksek lisans programının, bilgiye erişme, araştırma yapma, analiz etme, bilgiyi derleme, bilgiyi yorumlama, bilimsel araştırma yöntemlerini öğrenme ve uygulama gibi amaçları bulunmaktadır. Tezsiz yüksek lisans programı sonrasında akademiye devam edilememektedir. Eğitim alınan alanda daha fazla bilgi sahibi olmak ve gelişmek, iş hayatında terfi almak gibi amaçlarla tercih edilmektedir. 2 -3 yarı yıl eğitim verilmektedir. Ders aşaması tamamlandıktan sonra bitirme tezi yazılması söz konusu değildir. Alanla ilgili yapılan çalışmaların, elde edilmiş verilerin öğrenciye aktarılması amaçlanmaktadır. Akademik çalışmalar ortaya koymak gibi amaçlar bulunmamaktadır.

Araştırma Görevlisi Olmak

Akademik hayatta çalışmanın ilk adımlarından biri olan araştırma görevlisi olmak nasıl akademisyen olunur konusunda ilerlenebilecek yollardan biridir. Araştırma görevlisi akademide ilerlemek isteyen pek çok kişinin hayalini kurduğu bir unvandır, yüksek lisans ve doktora eğitimine devam ederken araştırma görevlisi kadrosuna başvuru yapılmaktadır. Başvuru için ALES ve YÖKDİL – YDS şartı bulunmaktadır. Bu puanların yüksek olması kadro açıldığında, ön eleme için önemlidir. İlan açılan kadroya, ilgili bölümde yüksek lisans ya da doktora yapan kişiler başvuru yapabilmektedir. Açılan her bir kadro için 10 kişi ön elemeyi geçip sınava giriş hakkı kazanmaktadır. Yani 2 kişi alım yapacak kadro açıldıysa 20 kişi sınava girme hakkı kazanıyorken 1 kişilik kadro açıldığında 10 kişi sınava girme hakkı kazanmaktadır. Ön eleme sıralaması yüksek puan ortalamasından düşük puan ortalamasına doğru sıralanmaktadır. Araştırma görevlisi kadrosuna başvuru yapabilmek için 35 yaşı geçmemiş olmak şartı bulunmaktadır.

Doktora Eğitimi Almak

Lisans ve yüksek lisans eğitimlerinin tamamlanmasından sonra nasıl akademisyen olunur konusunda bir sonraki aşama doktora eğitimi almak ve başarıyla tamamlamaktır. İngilizce’ de doktora eğitimi kısaca Ph.D olarak tanımlanmaktadır. Doktora programında, doktora yapan öğrenciye bağımsız ve derinlemesine araştırma yapma, bilimsel olayları geniş ve derin bir bakış açısı ile bakma, eleştirellik, geniş perspektifli yorum yapma ve yeni sentezlere ulaşma gibi yeteneklerin kazandırılması hedeflenmektedir. Doktora eğitimini tamamlama süresi genel olarak 4 yıldır ve 20 kredilik (en az) ders (ortalama olarak 7 ders) , doktora yeterlilik sınavı, doktora tez önerisi ve doktora tez çalışmasından oluşmaktadır. Doktora başvurusu için yüksek lisans eğitimini tamamlamış olmak gerekmektedir. ALES ve Yabancı Dil Sınavlarının birinden gerekli olan puanın alınmış olması gerekmektedir.

Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’ne göre doktora eğitim programlarına lisans eğitimi mezunu olarak da başvurulabilmektedir. Bütünleşik doktora programı ya da birleştirilmiş doktora programı, lisans eğitimi tamamlandıktan sonra yüksek lisans eğitimi ve doktora eğitimini bir arada vermektedir. Bütünleşik ya da birleştirilmiş doktora programında en az 42 kredilik ders, Doktora eğitimine hazırlık çalışması, seminer, doktora yeterlilik sınavı, tez önerisi ve tez çalışmasından oluşmaktadır. Doktora yeterlilik sınavına kadar doktora hazırlık çalışmaları tamamlanmalıdır. Lisans mezunları için doktora eğitimi 10 yarıyıl – 5 sene olarak belirlenmiştir.

Doktora eğitiminde dersler başarı ile tamamlandıktan sonra yapılan yazılı ve sözlü değerlendirmelerden üniversite tarafından belirlenen puana ulaşılması ile tez yazmaya başlanmaktadır. Doktora ders aşamasının başarı ile tamamlanması ile yapılan doktora yeterlilik sınavı, ilgili alana yeterliliğin test edildiği sınavdır. Senede iki kez gerçekleşmektedir. Yeterlilik sınavında başarılı olamayan öğrenciler bir sonraki doktora yeterlilik sınavına girebilirler. Başarısız olma durumu yine tekrar ederse, kişinin doktora programı sonlandırılır.

Bilimsel Makale, Kongreler Gibi Akademik Çalışmalar Yapmak ve Alanda Uzmanlaşmak

Bilimsel makale yazmak derinlemesine araştırma, literatür tarama, yorumlama vb. Yapılması gereken zor bir iştir. Bir tezi savunmak, antitezler üretmek, gerçeği araştırmak ve açıklamak, bir konuda fikirleri ve düşünceleri belirtmek, bir düşünceyi desteklemek, literatüre katkı yapmak gibi amaçlar ile yazılan bilimsel makaleler, alanda bilgi sahibi olunduğunun ya da alanda bilgi sahibi olup uzmanlaşmaya yönelik çalışmalar yapıldığının göstergesidir. Belli yazım kuralları çerçevesinde, özgün olarak yazılır. Ortaya konulan çalışmada elde edilen veriler analiz edilir. Akademik konularda yazılır ve kaynakça kullanımı zorunludur. İntihal (fikir hırsızlığı) yapılmamalıdır.  Öğretici ve bilgi verici bir çalışmadır. Hem okuyan hem de çalışmayı yapan kişinin bilgi birikimini arttırmaktadır.

Kongrelere hem dinleyici hem de konuşmacı olarak katılabilir. Akademik bilgi hem diğer bireylere aktarılabilir hem de uzman kişilerin bilgi birikimi aktarımı ile bilgi dağarcığı genişletilebilir. Etkileşimli bir süreçtir. Belli alanlarda uzmanlık ve ilgili alana yönelik bilgi birikimine sahip olunması gerekmektedir.

Nasıl Doçent Olunur?

Nasıl akademisyen olunur sorusunda akademisyenlikte önemli unvanlardan biri doçentlik unvanıdır. Doktor öğretim üyesi ile profesörlük arasında yer alan akademik unvan olan doçent unvanı, 3 – 5 yıl uzmanlık için asistanlık yapılıp uzman unvanına sahip olunduktan sonra Üniversiteler Arası Kurul Başkanlığı (UAKB) ‘na doçentlik başvurusu yapılmalıdır. Doçentlik başvurusu yılda iki kez yapılmaktadır. Önceleri yardımcı doçentlik kadrosu varken kanunda yapılan değişiklikle yardımcı doçentlik kadrosu doktor öğretim üyesi olarak değiştirilmiştir.  Türkiye’de 2021 yılı itibariyle toplam 17.195 doçent bulunmaktadır.

Doçentlik kadrosu için Üniversiteler Arası Kurul Başkanlığı (UAKB) tarafından başvuru değerlendirilir, başvurunun olumlu sonuçlanması durumunda, başvuru dosyası jüriye gönderilir. Jüri değerlendirmesinin de olumlu sonuçlanması ile sözlü sınava hak kazanılır. Başvuru şartları başvurulan alana göre değişiklik göstermektedir. Genel olarak; SSCI, SCI, SCI- Expanded veya AHCI kapsamındaki dergilerde yayımlanmış uluslararası makaleler, ULAKBİM tarafından taranan ulusal hakemli dergilerde yayımlanmış ulusal makaleler, lisansüstü tezlerden üretilmiş yayınlar, kitaplar, atıflar, lisansüstü tez danışmanlığı, bilimsel araştırma projeleri vb. Gibi şartlar bulunmaktadır.

 Sözlü sınavı başarı ile tamamlayan adaylar, doçent unvanı almaya hak kazanır ve açılan doçent kadrosuna başvuru yapabilirler. Doçent kadrosuna başvuran adayların durumu tespit grubunda olan profesörler tarafından tespit edilir ve profesörler, adaylar hakkında her bir aday için ayrı ayrı rapor yazar ve tercihlerini bildirirler. Alınacak karar sonucunda rektör tarafından kadroya yönelik doçent ataması gerçekleşmektedir. Doçent öğretim üyesi, üniversitede lisans dersleri verir, lisans tez danışmanlığı yapar. Yüksek lisans ve doktora dersleri verir ve tez çalışmalarında danışmanlık ve tez savunmasında jürilik yapar. Akademik çalışmalar yapmak vb. Gibi sorumlulukları vardır.

Nasıl Profesör Olunur?

Üniversite ve yüksekokullarda en yüksek unvan olan profesör unvanı, ana dalda en yüksek statü sahibi olunduğunu, ana bilim dalında en yüksek dereceli uzman ve bilir kişi olunduğunu göstermektedir. Üniversitede görev yapan doçent öğretim üyeleri 5 yılın sonunda profesör unvanı alabilirler. Türkiye’de 2021 yılı itibariyle toplam 29.561 profesör bulunmaktadır.

 Profesör olmak için, lisans, yüksek lisans, doktora eğitimlerinin başarıyla tamamlanması ve 5 yıl doçentlik öğretim üyesi olarak görev yapılması gerekmektedir. En erken profesörlük unvanı 35 yaşında alınmaktadır. Profesörlerin sorumlulukları 3 başlık altında toplanmaktadır: öğretim, araştırma ve idari işlemler. Profesörlük kadrosuna başvuruda bulunulabilmesi için doçent unvanına sahip olunması ve en az 5 yıl doçent unvanı ile çalışma yürütülmelidir. Uluslararası alanda eserler verilmiş olmalıdır. Ulusal ve uluslararası alanda makale, kitap yayınları, sempozyum, konferans, panel, tez yönetimi, lisans, yüksek lisans, doktora düzeyinde ders vermek vb. Gibi akademik çalışmalar yürütülmelidir.  Profesörlük kadrosu için yabancı dil sınav puanı kıstası bulunmamaktadır.

Profesörlerin, öğrencilere yönelik ders programları oluşturulması, tez danışmanlığı yapmak – tez jürisinde yer almak, öğrencilere ders vermek, akademik alandaki gelişme ve yeniliklerden haberdar olmak, bilimsel makale, kitap gibi akademik literatüre katkı sağlayacak çalışmalara devam etmek gibi sorumlulukları bulunmaktadır.

Güncelleme Tarihi: 03 Ocak 2021, 00:09

Ahmet

33 yaşında eğitmen, öğrenci, araştırmacı.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER